Un artigo de Josep Fontana
Do que quixese falarlles non é tanto
da crise actual como do que está a ocorrer máis aló da crise: de
algo que se nos oculta tras a súa aparencia. Para explicalo
necesitarei empezar un tanto atrás no tempo.
Educámonos cunha visión da historia
que facía do progreso a base dunha explicación global da evolución
humana. Primeiro no terreo da produción de bens e riquezas: a
humanidade avanzara até a abundancia dos tempos modernos a través
das etapas da revolución neolítica e a revolución industrial.
Despois viñera a loita polas liberdades e polos dereitos sociais,
desde a Revolución francesa até a vitoria sobre o fascismo na
Segunda guerra mundial, que permitiu o asentamento do estado de
benestar. Non me estou referindo a unha visión sectaria da esquerda,
nin menos aínda marxista, senón a algo tan respectable como o que
os anglosaxóns chaman a visión whig da historia, segundo a cal,
cito pola wikipedia, “represéntase o pasado como unha progresión
inevitable cara a cada vez máis liberdade e máis ilustración”.
Até certo punto isto era verdade, pero
non era, como se nos dicía, o froito dunha regra interna da
evolución humana que implicaba que o avance do progreso fose
inevitable –a ilusión de que tiñamos a historia do noso lado, o
que nos consolaba de cada fracaso-, senón a consecuencia duns
equilibrios de forzas en que as vitorias alcanzadas eran menos o
froito de revolucións triunfantes, que o resultado de pactos e
concesións obtidos das clases dominantes, con frecuencia a través
dos sindicatos, a cambio de evitar unha auténtica revolución que
transformase por completo as cousas.
Para dicilo simplemente, desde a
Revolución francesa até os anos setenta do século pasado as clases
dominantes da nosa sociedade viviron atemorizadas por pantasmas que
perturbaban o seu sono, levándolles a temer que podían perdelo todo
a mans dun inimigo revolucionario: primeiro foron os xacobinos,
despois os carbonarios, os masóns, máis adiante os anarquistas e
finalmente os comunistas. Eran en realidade ameazas fantasmais, que
non tiñan posibilidade algunha de converterse en realidade; pero iso
non impide que o medo que espertaban fose auténtico.


